AYDIN ve KÖYLERİ ŞİVELİ Kelimeler Cümle içeresinde kullanımı (Çok örneklerle) Katıksız doğal :)

DEYİM NEDİR? Bir olayı, bir durumu, bir kavramı daha etkileyici anlatmak için en az iki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşan ve çoğu zaman gerçek anlamdan uzaklaşıp kendine özgü anlam kazanan kelime gruplarına deyim denir. 

AYDIN VE YÖRESİ ŞİVELİ DEYİMLER (NE, NİÇİN KULLANILIR) EGELİ OLMAYAN PEK ANLAYAMAZ (Ne Diyor Bu Denir)

      Şimdi bunları örneklerle sıralayalım. ( Yurdumuzda diğer coğrafi bölgelerinde yaşayanlar,   (Karadeniz Akdeniz, Doğu Anadolu ve yurt dışında yaşayan (ABD, Almanya, İng, Fransa, Belçika, Kazakistan, Azarbeycan  v.b ülkelerde yaşayanlar Ege Bölgesi (Aydın ve çevresindeki yörelerde yaşayanların kullanmış oldukları deyimler şiveli ( Aydın Ağızı) olarak aşağıda verilmiştir. Aydın Ağızında deyimler çok çeşitlendirilmiştir.  ( Derleyen ve Hazırlayan : Nermin KARABULUT)

  1. Acı Soğuk : Çok soğuk olmak
  2. Acısını Çıkarmak: Önceden uğradığı maddi ve manevi zararı sonradan gidermek.
  3. Acısını Çıkarmak : Öç Almak. (Bana yaptıklarının acısını çıkardım.)
  4. Açık Kapı Bırakmak: İleri düşünerek ılımlı davranmak.
  5. Ağız Kalabalığı Yapmak: Gereksiz sözlerle karşısındakini şaşırtmak.
  6. Ağızı Kulaklarına Varmak:  Çok sevinmek, sevincini her halinden çok belli etmek. 
  7. Ağızının Suyu Akmak: Çok beğenmek, imrenmek.
  8. Ağızda Bakla Islanmamak: Sır saklamayı bilmemek. (Onun ağızında bakla ıslanmaz.)
  9. Ağızından Çıkanı Kulağı İşitmemek: Sözleri düşünmeden , öfke içinde  konuşmak.
  10. Ağızını Bıçak Açmamak: Suskun kalmak, hiç konuşmamak.
  11. Ağızı Var Dili Yok: Sessiz sakin kendi halinde
  12. Akıl Karı Olmamak: Yaptığı işin akıllı bir kişinin yapacağı birşey olmamak.
  13. Akla Karayı Seçmek: Çok mücadele vermek. zahmet çekmek
  14. Aklına Gelen Başına Gelmek: Bir konu hakkında düşündüğü kötü şeyin olması
  15. Ana Baba Günü: Çok kalabalık, kimsenin kimseye tanımadığı kalabalık.
  16. Adam Yerine Gomag: Önemsemek, (onu adam yerine godum)
  17. Adı Batasıca : Öldüğünde unutulup gitsin.
  18. Ağız Bakmak: Birinin sözüne inanmak.
  19. Ağız Dalaşı Etmek: Kırıcı sözlerle tartışmak.
  20. Ağızını Tutmak: Sabırlı olup yanıt vermemek. 
  21. Allah Beygirini Versin.: Bir neyi beddua
  22. Alın Gabağı: Alnının ortası ( onu alın gabağından vurmuş)
  23. Ar Damarı Çatlamak: Alın ortası, iki kaşın birleştiği yer.
  24. Ansan Ayıp Yutsan Böyük : Sırın önemi
  25. Astarı Yüzünden Böyük: Yapılan iş sonucu elde edilen kazanç, maliyetten az olması
  26. Arıye Dayağı: Kavga edenleri ayırmaya çalışırken yenilen dayak
  27. Ası Söylemek: İdalı konuşmak. şart koşmak
  28. Atınan Apeyi Dövüştürmek:iki kişinin arasına fitne sokup kavgaya neden olmak.
  29. At Üstünden Orak Biçmek: Kolay olan işi yapmak.
  30. Adamın Dediği Dedik Çaldığı Düdük : İnat etmek
  31. Adam Ekmeği Meydan Ekmeği Evlat Ekmeği Zindan Ekmeği : Eşinin ekmeğinin önemi
  32. Adını Goymak :Parasını belirlemek, söz vermek
  33. Ağız öğretmek : Yol göstermek.
  34. Aşam bazarı    : Akşam üstü pahalı veya ucuz almak
  35. Ağzını bozmak : Küfürlü konuşmak
  36. Ağzını tutmak : Cevap vermemek , susmak
  37. Ayaklana gara su inmek:Yürümekten çok yorulmak. Ore varınceye gada  ayama garasu 
  38. Ayıya oyna demişle dokuz dükkan yıkmış: Sakar birisi için söylenen söz 
  39. Ahı Gitmiş Vahı Kalmış   : Yaşlanmak, çökmek
  40. Ahmak Islatan : Az az yağan yağmur
  41. Ayın Oyun Etmek: Hile karıştırmak.
  42. Akça Gavak Yaprağı Gibi Dönmek : Dönek olmak. İşine geldiğine göre davranmak.
  43. Akıllı Deliye Söyletirmiş: Söylemesi zor olan tenteşikli şeye saf birine söyletmek
  44. A_şam oltu : Akşam üzeri (a__şam oltu size geleceğiz.)
  45. Alçak Eşeğin Binmesi Kolay Olurmuş: Sessiz insanlara herşey yaptırmak. 
  46. Aldı Aşarı Gitmek : Önüne geçememek.
  47. Alışmamadık Kıçta Don Durmazmış: İşe eğreti olmak. Eline iş yakışmamak.
  48. Allem Gallem Etmek : Oyun etmek bir şeyin özüyle oynamak,
  49. Aldı Aşırı Gitmek : Önüne geçememek.
  50. Alışmadık götte don durmazmış: İşe eğreti olmak
  51. Allem gallem etmek : Oyun etmek bir şeyin özüyle oynamak, hile karıştırmak
  52. Anan anan gadın anan : Sonuca ulaşamamak.
  53. Hz. Derleyen Nermin KARABULUT
  54. Anasından emdiği süt burnundan gelmek: Bir işi yaparken, çok zahmet çekmek
  55. Akla garayı seçmek: Bir işi yapmak için çok uğraşmak.
  56. Alnının çatısı   : Alnının ortası (Alnının çatısından vurmuş)
  57. Ansan Ayıp Yutsan Böyük : Söylenmeyecek ar yapılan sözlük
  58. Ardamarı çatlama :Ahlaksızlaşmak, yüzsüz olmak(onun ar damarı çatlamış)
  59. Askarı yüzünden bahalı   : Birşeyin pahalı geldiği belirtmek. Ası söylemek : Şart koymak.
  60. Aşamdan galan aş ağız yakmaz : Olayın soğuması
  61. Aşık atmak : İdda etmek, yarışmak, sen onunla aşık atabili misin o çok zengin
  62. Atlan apeyi döğüştümek: Arabozucu
  63. Aval aval bakmak : Safça (yüzüme aval aval bakma
  64. Ayağını kaydırmak : Kötülük yapmak
  65. Ayak dıvıştısı            : Ayak sesi
  66. Ayan beyan belli :Açıkça belli etmek (rüyamda ayan beyan gördüm)
  67. Ayran gönüllü : Çabuk fikri değişen
  68. Bacak çekiştirmek  : Birisinin hakkında dedikodu yapmak
  69. Başa Dapmak    :Yapılan iyiliği yüzüne vurmak
  70. Basireti bağlanmak: Olacakları bildiği halde konuşamamak. olumlu davranmak.
  71. Ayağını sürümek: Gittiği yere başkalarının da gelmesi
  72. Başını yimek   :Kendi yıkımına neden olmak
  73. Baş yaptırmak :Düğünde saçını yaptırmak için koaföre gitmek.
  74. Bayramda Seyranda : Ara sıra anlamında
  75. İmamkoy.com
  76. Bazada ağız gömek   :Gözlemlemek,
  77. Bekara garı boşamak goley   : Sene göre hava hoş
  78. Benim eşeğim gancık olsun : Tartışmada yenilgiye düşmek tartışmadan usanmak
  79. Beşlik bozmak : Konuşmak iki bıdramak
  80. Bi deliğe işemek : Samimi olmak, sıkı fıkı olmak
  81. Bilmediği beş vakit vamaz : Her şeyi bilmek. hünerli
  82. Botcada gumaş eskimez : Kendini karaya bereye vurmayanlar için söylenir.
  83. Çaka satmak :Çalımlı olmak
  84. Cav cav sıcak : Öğle zamanı olan sıcak, saat oniki -üç arası
  85. Cinleri başına toplanmak : Çok sinirlenmek
  86. Çatal gazık yere batmaz
  87. Çayın daşınla çayın guşunu vurmak
  88. Dabanı Ağır : Ağır hareket etmek. Yaptığı şeyi usul usul yapmak
  89. Deli debbek :  Dengesiz, delimtırak. (Deli Tebbek konuşma)
  90. Deveyi yardan bir tutam ot attırır. Hırslı olmak.
  91. Dulgarı Beslediği: Ahlaksız hareketler sergileyen
  92. Dikin Tutmamak: Bir işte başarısız olan, veya bozulan aletlerde eski işlevi gibi olmamak
  93. Depik atmak : Tekme atmak.
  94. Dış kapının mandalı  : Aileden olmayan kişi
  95. Dumre vemek             : Hızlıca hareket etmek
  96. Dünya yansa el gada  hasırı olmamak: Umursamaz olmak. Hiç bir şeye dert etmemek.
  97. Eften püften: derme çatma yapılan şey.
  98. Ekmek garıştırması: Bayatlamış ekmekleri tavlandırılarak kızartılması
  99. El pençe divan durmak.: Saygı ile karşılamak.
  100. Engi bengi olmak : Şaşırmak aptallaşmak.
  101. El Öpmelen Dudak aşınmaz: Bir işi yaptırmak için ricada bulunacaksın.
  102. Elen telen etmek : Boşa harcamak zarar etmek
  103. Esip gürlemek : Bağırıp çağırmak
  104. Eşek ne anlar Hoşaftan : Değerli olan şeylerin değerini bilmeyen kişiye denir.
  105. Fıngıldaklı kişi: Oynak kişi
  106. Hz: Derleyen Nermin KARABULUT
  107. Gıymatı Sakızlı kanfilde yok :Birisine gereğinden fazla değer vermek
  108. Gönül koymak : Gücenmek göz belertmek : Korkutmak
  109. Gözleri fel fecir okumak: Açıkgöz, fırlama
  110. Gözkulak olmak : Gözetmek, Evini göz kulak ol çarşıya gidiyom.
  111. Gözü kızarmak : İradesine sahip olamamak. Kaç onun gözü kızarmış
  112. Hamı Yugumak : Hamur Yoğurmak.
  113. Gudurmuş köpek başını yer: Öfkeli kişinin başına herşey gelir. Gumba dolması : Koyun bağırsağından pirinçle yapılan dolma
  114. Guzu göbeği : Ağaçlık alanlarda yetişen işkembe görünümlü mantar
  115. Güce gitmek : Alınmak Gücenmek; Onun lafları çok gücüme gitti
  116. Gıcık etmek : Sinir etmek
  117. Hacı yolu bekler gibi yolunu gözlemek: Merakla birisini beklemek
  118. Hap hapına gelmek: Karşı karşıya gelmek. Randevusuz, beklenmedik
  119. Haşat olmak: Parçalanmak kırılmak. Ezilmek, tanınmaz olmak.
  120. Hinayetlik etmek :Yaramazlık etmek.
  121. Hora Geçmek. Yapılan şeyden hoşnut olmak, memnun kalmak
  122. İki Ucu Bir Araya Gelmemek: Başarısız olmak. İşte Muvakkak olamamak.
  123. İreng Etmek : Eziyet etmek, karıdaki kişiye yıpratmak.
  124. Kaskatı Söylemek: Acımasızca,  söylenecek sözleri  yüzüne söylemek
  125. Kayar Etmek : Küfürlü konuşmak
  126. Kelli Kulaklı : Hali vakti yerinde, vücudu’da sağlam boylu boslu
  127. Kov Sokmak : Arada laf taşımak. fitlemek.
  128. Kölük Vermek: Kıskandırmak ( Bene kölük vedi, tansiyonumu çıkardı.)
  129. Matırak Geçmek : Şakalaşmak alay etmek. (Ayşe’yle matrak geçtik biraz)
  130. Marangoz Keseri Gibi Dönme: İşine geldiği gibi dönen
  131. Mırın Gırın Etmek: İsteksiz davranmak
  132. Muştuluk Vemek : Müjdelemek, Karşılığında hediye almak
  133. Ne oldum delisi olmak : Sonradan görerek ne yapacağını şaşırmak
  134. Nevri Dönmek : Şaşırmak, ne olduğunu bilmemek.
  135. O Gidenlerde : Çevrede oralarda ( O gidenlerde ne gören olmuş ne duyan)
  136. Ozanlık etmek. Şakalaşmak, şakacı espiri üreten
  137. Öbek Öbek: Küme küme
  138. Ödü Bokuna Garışmak: Çok Korkmak.
  139. Özene Bezene; İtina ile seçmek, işi önemseyerek yapmak.
  140. Palaz Paldıraz : Üstünkörü yapmak, veya çıkmak
  141. Papı Yemek: Azarlanmak. (Onun papısını ben yedim biyo)
  142. Paşaya Kelle Yetiştirmek: Hiç yoktan acele etmek
  143. Peygamber Devesi : Çekirgeye benzeyen yeşil, cılız, ince, uzun böcek
  144. Pestili Çıkmak: Aşırı yorulmak
  145. Sebat Etmek: Sadık kalmak, devam ettirmek.
  146. Siyim Siyim: Sızıntı, (Yavaş yavaş ağlamak.)
  147. Söz Kesmek :Evliliğe dair söz verilmesi
  148. Südü Bozuk : Ahlakı bozuk kişi
  149. Suya Girinmek : Banyo yapmak
  150. Şaka Şellen Yapmak: Şakalaşmak, espiri yapmak
  151. Şangır Şungur: Çok ses çıkarmak. Anahtarı şangur şungur etti
  152. Tava Gelmek: Yola gelmek, kanmak
  153. Tava Gelmek :Toprağın sürmeye elverişli hale gelmesi
  154. Nermin KARABULUT İmamkoy.com.
  155. Tavuk Garankısı: Göz hastalığı
  156. Tebdili Davmak: Dikkatli ölçülü davranmak
  157. Tek Durmak: Uslu sakin durmak
  158. Tepe Taklak Gitmek :Düşmek, veya iflas etmek
  159. Tingil Tepeye Çıkmak: Yükseğe çıkma
  160. Unu Eleyip Eleyi Asmak:Yaşlanmak, işlerden uzak durmak
  161. Uzun Oturmak:Yarı yatmış durumda oturmak.
  162. Ümüğüne Basmak: Boğazına çökmek.
  163. Üstüne Yatmak: Aldığını vermemek.
  164. Varı yoğu :Nesi varsa onun
  165. Verip Veriştirmek: Ağızını geleni söylemek.
  166. Yakı Olmak: Miydesi bozulmak rahatsızlanmak
  167. Yalama olmak: Aşınmak
  168. Yalap yalap: Parıl parıl
  169. Yalancısı olmak : Başkasından duyduğunu diğer kişiye aktarmak.
  170. Yalınayak başı kabak: Başında örtü ayağında pabuç olmaması
  171. Yaptığını yanına gomamak (koymamak): İntikam almak
  172. Yarenlik (aynı) etmek: Aynı yaştaki kişilerin arkadaş olması muhapbet etmesi
  173. Yarım avuç: Az birşey
  174. Yarım yamalak: Bir işi eksik yapmak
  175. Yavan ağız : Gereksiz konuşmak.
  176. Yayan Yapıldak: Ayakkabısız yola gitmek
  177. Yüz tutamağı: İyilik yerine verilen hediye
  178. Yüzkiri olmak : Utanılacak durumda olmak
  179. Yünmek           : Yıkanmak
  180. Zivanadan Çıkmak :Sabrının iyice taşması
  181. Zifiri Karanlık : İyice karanlığın çökmesi, hiç birşey görmemek.
  182. Ildır ıldır ıldıramak : Parıl parıl parlamak.
  183.  
  184.  
  185.  
  186.  
  187. Genelde şiveli olarak yaşlı kuşak konuşur. Kırk beş yaş üstü, yeni nesilde şiveli konuşmayı az rastlanmaktadır.  Şiveli konuşmaları örneklerle

( Derleyen ve Hazırlayan : Nermin KARABULUT)